بعضى بلاد ايران به زبان تركى كه نيز مخلوط از عربى و فارسى است سخن مىنمايند . تمام بلاد آذربايجان تركى آذربايجانى حرف مىزنند . مردم قزوين تركى تكلم مىنمايند [ كه ] با آذربايجانى فى الجمله مغايرتى دارد . اهل خمسه و كردستان تركى مىگويند . در خراسان هم تركى و فارسى هر دو معمول است و در ساير بلاد ايران هم تركى معمول است . ديگر زبان كردى است كه همان زبان فارسى است با جزئى مغايرتى در نواحى كردستان و گروس و كرمانشاهان . معمول « 1 » از جمله زبان مازندرانى است كه در بلاد مازندران دائر است ، مأخوذ از فارسى قديم است و نيز زبان گيلانى كه گيلكى گويند در صفحات گيلان مصطلح است ، آن نيز از منشعبات فرس قديم است . مردم ارامنه به زبان خود صحبت مىنمايند و هم به زبان فارسى و تركى . مردم يهود به زبان فارسى تكلم مىنمايند و بعضى از ايشان به زبان عبرى اطلاع دارند . مردم كلده كه در نواحى آذربايجان و ساير بلاد ايران سكنى دارند به سخن كلدانى كه مشابه با عربى است متكلمند ، لكن از اين جماعت در هريك از اين بلاد ايران كه سكنى دارند به زبان ايشان آگاهند . زبان فرانسه و انگليسى و آلمانى و تركى عثمانى و فى الجمله زبان اطريشى در بعضى شهرهاى ايران دائر است ، لكن اين السنه اخيره مخصوص خواص ايران است و عوام بىبهره مىباشند . در بعضى از بنادر فارس و بعضى ايلات به زبان عربى متكلمند . مخارج مدرسهء رشديه پس از آن‌كه جناب امين الدوله مدرسهء رشديه را در طهران ايجاد كرد ، براى مخارج اين كار دوازده هزار تومان از خود داد و دو هزار تومان هم اعلىحضرت شهريارى انعام كرد ، ساير رجال هم به فراخور حال هريك مددى كردند . در اين مدرسه زبان فارسى تحصيل مىشود با مقدمات علوم . مدت توقف شاگرد چهار سال است . بيست و پنج نفر شاگرد مجانى دارد و بيست و پنج نفر ديگر ماهانه بده .

--> ( 1 ) . متن : چنين است و ظاهرا ديگر زبانهاى معمول .